Պարույր Սևակ

ՔՈ ՊԱՏՃԱՌՈՎ

Քո աչքերի՛, քո աչքերի՛, քո աչքերի՛ պատճառով

Իմ աչքերը ամբո՛ղջ գիշեր, ամբո՛ղջ գիշեր չե՜ն փակվում:

Քո մատների՛, քո մատների՛, քո մատների՛ պատճառով

Իմ մատները, իմ մատները լո՜ւյս են ուզում խմորել:

Քո թևերի՛, բա՛ց թևերի, մե՛րկ թևերի պատճառով

Իմ աչքերին, իմ աչքերին ջրվեժնե՜ր են երևում:

Քո ծիծաղի՛, քո ծիծաղի՛, քո ծիծաղի՛ պատճառով

Իմ ծիծաղը, իմ ծիծաղը պաշտոնաթո՜ղ է դարձել:

Քո քայլվածքի՛, քո քայլվածքի՛, քո քայլվածքի՛ պատճառով

Լսողությամբ սահմանապա՛հ, սահմանապա՜հ եմ դարձել:

Քեզ այս ձևով ունենալու-չունենալու պատճառով

Կորցրել եմ ունեցածս` հպարտությո՜ւնս հաղթողի...

23.III.1959թ.

Մոսկվա

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՔՈ ԱՆՈՒՆԸ

Ես ատում եմ քո անունը,

Ինչպես որ դու

Քեզ փայփայած

Իմ ձեռքերն ես ատում գուցե:

Ես ատում եմ քո անունը,

Որ խրվել է իմ լեզվի մեջ

Փշատենու փշի նման:

Եվ դու ինչո՞ւ ինձ չես հարցնում,

Թե քո անունն ի՛նչ գույն ունի:

Ես ատում եմ և այդ գույնը:

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

…Եթե աղջիկ ես ունենամ`

Նա կկոչվի քո՛ անունով:

Ես ատում եմ քո անունը…

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՁԵՌՔԵՐԸ ՆԵՂՈՒՑ

Մեր ձեռքերը միացան,

Միայն երկու ձեռքերը:

Եվ մեր ձեռքերը կարծես

Ձեռքեր չէին

Այլ... նեղուց.

Ու խառնվեցինք մենք իրար,

Որպես երկու մոտիկ ծով,

Որ անջատված են վաղուց...

14.X.1959թ.

Չանախչի

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ԱՌԱՋԻՆ ՍԵՐԸ

Պե՛տք չէ, սիրելի՜ս.

Զո՜ւր ես երդվում:

Առանց երդման էլ ես հավատում եմ,

Որ հիմա օրըդ մի դար է տևում,

Որ փուշ կարոտը քեզ ծվատում է,

Որ գիշերն ի լույս չես քնում հաճախ,

Որ իմ անունն ես կրկընում հաճախ,

Որ աղջկական քո մաքուր բարձին

Թեքված ես տեսնում մի ծերուկ արծիվ

(Անգղ էլ լինեի՝ արծիվ է թվում),

Որ քեզ աշխարհոէմ ոչի՜նչ չի թովում,

Որ առանց սիրուս կյանքդ կորած է,

Որ...

Գիտե՛մ, ջա՜նըս.

Զո՜ւր ես երդվում:

Բայց գիտեմ և այն,

Ինչ դո՛ւ չգիտես.

Առաջին սերը, ինչպես որ հացը,

Ի՜նչ էլ որ անես՝ միշտ կուտ է գնում...

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ԵՐԲ ՄԱՐՍԻ ՎՐԱ ԶԲԱՂՎԱԾ ԷԻ...

Երբ Մարսի վրա զբաղված էի երկրագործությամբ`

Երազկոտ նստած իմ քաղաքային նեղլիկ սենյակում,

Իմ խեղճ դռնակը հանկարծ ենթարկվեց ահեղ փորձության.

Դու էիր թակում.

Ես դա զգացի,

Ինչպես թռչունն է զգում վերահաս փոթորկի շունչը`

Թռչունն այս դեպքում բույնն է շտապում,

Իսկ քանի որ ես իմ բնումն էի,

Էլ ի՞նչ էր մնում,

Որ ի՛նչ անեի.

Ու ես փակեցի աչքերըս վախով,

Թերևս ակամա ես հետևեցի

Ջայլամի հիմար իմաստնությանը:

Իսկ դու որսորդ ես.

Եվ չսպասեցիր իմ «համեցեք»-ին,

Ի՛նքըդ ներս մտար:

Աստվա՜ծ իմ,

Չէ՞ որ մի փոքըր առաջ

Ես Մարսի վրա

Զբաղված էի երկրագործությամբ:

Եվ ահա փչեց քամին փորձության,

Եվ ահա խոփըս դիպավ ժեռ քարին,

Իսկույն չքացան ցորենն ու գարին,

Դեմըս լոկ մնաց դեմքն այդ ցորնագույն

Ու գարեհատիկ վզնոցը զնգուն,

Մնացին միայն աչքերը`

Նրա՜նք,

Որ միշտ կյանքիս մեջ ցանում են վարանք...

Ես չէի նայում աչքերին, դիտմա՛մբ,

Որ կեռ հոնքերի բացմամբ ու կիտմամբ

Փոխում են և՛ ձև,

Ե՛վ ցոլք ու երանգ:

Ես չէի նայում,

Բայց զգում էի,

Որ պիտի նայե՛մ,

Որ չե՜մ դիմանա,

Եվ նայեմ թե չէ`

Իսկույն կիմանա,

Որ իմ կյանքի մեջ ոչի՜նչ չի փոխվել,

Որ առաջվա պես այդ ինքն է մխվել,

Մխվել իմ կյանքում,

Մխվել` որպես սեպ,

Որ ո՛չ ճեղքում է,

Ո՛չ դուրս է գալիս...

Ես չէի նայում,

Որ անինքնասեր իմ լեզուն հանկարծ

Չասի. «Ցանկալի՜ս»։

Եվ իմ ցավատանջ գլխի կեսդարձով,

Առանց նայելու երեսին նրա,

Սուտ հանգըստություն երեսիս վրա`

Նրան եմ դիմում նույն հիմար հարցով.

-Քեզ ի՞նչն է այսպես իմ դուռը բերում:

Նա հապաղում է,

Ես` մտաբերում,

Հիշում եմ հանկարծ

Եվ... մռայլ ու կարճ

Պատասխանում եմ ինքըս իմ հարցին.

-Հայտնի է կարծեմ,

Որ հանցագործին

Նրա ոտքերը սիրում են տանել

Այնտեղ, որտեղ նա... մարդ է սպանել...

Ելնում է ոտքի:

Հանգիստ է: Վսեմ:

Ասածըս կարծես նույնիսկ չի լսել:

Ու դուրս է գնում այնպիսի՛ քայլքով,

Ասես ուզում է իր կրունկներով ողջե՜րթ նվագել:

Գնում է,

Թողնում,

Որ... Մարսի վրա կատարած ցանքիս

Բերքը հավաքեմ...

15.X.1959թ.

18.XI.1959թ.

Չանախչի

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՎԵՐՋԻՆ ՍՓՈՓԱՆՔ

Իմ տված ցավից

Դու լաց ես լինում,

Իսկ ես` ամոթի՛ց`

Տաք-պաղ քրտնում եմ:

Ի՜նչ ասեմ հիմա:

Գեթ մխիթարվի՛ր,

Որ նույն համն ունեն

Քրտինք ու արցունք...

19.IV.1959թ.

Մոսկվա

(«Նույն հասցեով» շարքից)

Անծանոթուհուն

Ես մտածում եմ.

ԿԱնցնի մի շաբաթ,

Ու ես վերստին կտեսնեմ նրան,

Ում հանդիպեցի առաջի~ն անգամ,

եվ մի – երկու բառ փոխանակեցինք`

Չծանոթացած:

Կտեսնեմ նրան

Ու կասեմ «դու»-ով.

-Թույլ տուր տամ մի հարց,

Բայց շատ եմ խնդրում,

Որ դա չհաշվես բնավ հաճո խոսք:

Անցել է ահա ուղիղ մի շաբաթ,

Եվ ողջ մի շաբաթ ժպտացել ես ինձ,

Անվե~րջ – անդադա~ր ժպտացել:

Ինչու՞:

Եվ ի պատասխան ի°նչ էլ իմանամ,

Ի~նչ էլ ինձ ասես`

Ես գոհ կմնամ,

Իսկ եթե շիկնես`

Առավե°լ ևս:

Իսկ եթե շիկնես`

Կշարունակեմ.

-Երկու փոսիկիդ,

Որ կա երեսիդ,

Ամբողջ մի շաբաթ լեցուն է եղել

Հմայքի ծովո~վ:

Ես նոր հասկացա,

Թե ոնց է լինում,

Որ հողագնդի կլոր կողերից

Ծովերը երբեք չեն թափվում ներքև,

Ու չեն դատարկվում այն փոսիկները,

Որ մենք կոչում ենք ծովերի հատակ...

Եվ ի պատասխան ի°նչ էլ իմանամ,

Ի~նչ էլ որ ասես,

Ես գոհ կմնամ:

Միայն... միայն թե դու չնկատես,

Որ հանկարծ ես քեզ`

Անծանոթուհուդ,

Դիմել եմ «դու»-ով:

Թե չնկատես`

Ես այնժամ կասեմ.

-Դե~ , անունդ ասա...

(«Նույն հասցեով» շարքից)

Ո՞ՒՐ Է ԳԻՇԵՐԸ ՀԱԶԱՐՄԵԿԵՐՈՐԴ

Անձրևն իր հալված երկար մատներով

Մատնահարում է լռին մայթերի գորշ ստեղները,

Եվ ամայացած-քնած քաղաքում

Սկիզբ է առնում մի խուլ եղանակ,

Որտեղ մաս ունի

Աշնան ծառերի դանդաղ դեղնելը,

Ե՛վ այն ամուրին,

Որ պաղ սենյակում քնել է մենակ,

Ե՛վ այն բողոքը,

Որ դատարանում իզուր չի հարգվել,

Ե՛վ այն կարոտը,

Որ սրտի վրա`

Իր տիրո՜ջ վրա,

Նոր տեր է կարգվել,

Ե՛վ այն աղջիկը,

Որ գեշ երազից ճչում է անձայն,

Ե՛վ այն հուշերը,

Որ եկան անկոչ,

Ես վռընդեցի՜,

Բայց էլի՛ չանցան:

Չանցա՛ն

Եվ հիմա,

Ինձ հետ միասին,

Ականջ են դնում,

Թե անձրևն իր պաղ, երկար մատներով,

Իր վատ նվագից չվհատվելով,

Ինչպե՞ս է ծեծում

Համըր մայթերի ստեղնաշարը:

Եվ իմ տխրության,

Չանցնող կարոտի առատ պաշարը

Համալըրվում է գթոտ խոսքերի նոր մթերումով:

Քո հեռո՜ւ-հեռո՜ւ պաղ մայթերում ո՞վ,

Ո՞վ կարող է քեզ այն խոսքերն ասել,

Որ եկել ահա բկիս են հասել.

-Իմ սիրտը

Սիրո հազար գիշեր է ապրել ու տեսել,

Իսկ ո՞ւր է հապա,

Ո՞ւր է գիշերը հազարմեկերորդ:

Մինչև վերջ պատմել ինչո՞ւ չես ուզում,

Ինչո՞ւ չես ուզում,

Իմ Շահրազադե՜:

Դու ո՞ւմ ես ուզում մահից ազատել...

14.X.1959թ.

Չանախչի

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ԱԹԻԼԼԱՅԱԲԱՐ

Դեռ նոր հանդիպած` մենք բաժանվեցինք,

Իրար նոր գտած` կորցըրինք իրար:

Այսպես` դանակի սրությունն են միշտ բութ մատով փորձում:

Այսպես` մտովին - անգիտակցաբար մեծ մեղք են գործում:

Այսպես` տալիս են, բայց ավելի քան թերևըս առնում:

Այսպես` հառնում են, բայց` ավելի շուտ` թերևըս մեռնում:

Ուրիշի մարմնով, այսպե՛ս, սեփական հոգին են բեռնում

Ու ծանրանում են, բայց ավելի շատ թեթև են դառնում:

Այսպես` մի ժամով «Հավերժ քաղաքը»` Հռոմն են առնում.

Աթիլլայաբար հասցընում մտնել,

Բայց չեն հասցընում կրակի մատնել...

13.I.1962թ.

Երևան

(«Նույն հասցեով» շարքից

ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ ԿԱՐՈՏ

Սկսվում է գիշերն արդեն:

Եվ աստղերը,

Որ ողջ ցերեկ խոր քուն մտան,

Հիմա իրենց ճառագայթե

Սուր փշերն են ոզնու նման նորից ցցում`

Ընդդեմ մթան:

Եվ անպաշտպան իմ կարոտը,

Որ անցել է խոր ընդհատակ

Ու չի ուզում նորից տրվել շղթաների ու կապանքի,

Իմ կարոտը մատնըվում է քո անունից.

Լրտեսի՛ պես նա մատնում է տառապանքին:

Մեծ քաղաքը լեթարգիական քուն է մտնում,

Իսկ ես`

լուսնո՛տ,

Ես`

լուսնահա՜ր,

Շեղ-սայթաքուն կտուրներով

Ու քիվերով ատամնաբաց,

Մինչև անգամ շանթարգելով,

Ահա նորից քեզ եմ գալիս`

Կյանքըս կրկին վտանգելով:

Եթե հանկարծ դու քո հեռվից նկատեիր

Ու ձայն տայիր`

Ճչալու պես «ա՜խ» անելով`

Իմ վտանգված կյանքի համար վախենալով,

Գիտե՜ս` ինչո՛վ կվերջանար,

Իմ ցանկալի՜ս:

Գիտե՛ս.

Մահո՜վ է վերջանում,

Երբ լուսնոտին ձայն են տալիս:

Բայց ես բնա՜վ երկյուղ չունեմ,

Թե կընկնեմ ցած

Եվ իմ արյամբ հալեցնելով ձյունը մայթում`

Դռնապանին գեթ կազատեմ ձյուն քերելուց:

Այդ չի՛ լինի,

Որովհետև ձայն չե՜ս տա դու,

Եվ դա-

ո՛չ թե բարությունից,

Այլ... պարզապես չսիրելո՜ւց...

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .

22.III.1959թ.

Մոսկվա

ԱՆՈՒՂՂԵԼԻՆ

Ես զբաղված եմ քո պակասները լրացընելով,

Արբունքահասիդ նորի՛ց ու նորի՜ց վերածընելով:

Ամենից առաջ` անունդ եմ փոխում. օտա՛ր մի անուն,

Իսկ ինքըդ` այնքան հա՜յ ու հարազա՛տ; Եվ չեմ հասկանում,

Թե այսքան տարի ինչպե՞ս ես եղել դեռ անչափահաս,

Եթե ես վաղո՜ւց սպասել եմ քեզ ա՛յս տեսքով ահա:

Հետո՝ ուզում եմ ուզածըս անես առանց իմ խոսքի:

Ուզում եմ նաև հանել մի առու մազերիդ հոսքից

Ու տանե՜լ-տանե՜լ, իմ տանջված-խանձված երեսին կապել:

Ուզում եմ նաև մատներիդ տեսքով նոր մոմեր թափել,

Այսինքն` լամպեր, որ պիտի լույս տան գիտե՞ս մենակ ում.

Լոկ սիրողների՜ն, և այն էլ միայն գողտրիկ սենյակում:

Եվ հոնքերիդ եմ կեռություն տալիս,

Ու սրունքներիդ` քիչ իլիկություն,

Մեջքըդ թողնում եմ այնպես, ինչպես կա,

Իսկ ամբողջ մարմնիդ` մի՜ քիչ լիքություն:

Փոխում եմ նաև... Շա՜տ բան եմ փոխում ու սրբագըրում.

Ավելին` ջնջում, պակաս-թերատին տալիս եմ լրում:

Շա՜տ բան եմ ուղղում, շատ ու շատ բան էլ դեռ ուղղե՛մ պիտի,

Բայց ձեռք չեմ տալիս ու ձեռք չեմ տալու... լոկ քո ժպիտին:

Ա՜խ այդ ժպիտը, այդ անուղղելի՛ն, որով ժպտալիս

Քո եղած-չեղած պակասներն ես դու մոռանալ տալիս...

27.I.1962թ.

Երևան

ԳԼԽԱՊՏՈՒՅՏ

Դու իմ վերջի՜նը՝ թյուրիմացաբար,

Եվ իմ միա՜կը՝ ճակատագըրով...

Սիրո բովանդակ կոչականները մանկական են միշտ,

Մինչդեռ ես արդեն ապրել եմ այնքան,

Որ իմ տարիքում

Դեղձին տասն անգամ մեռած կլիներ։

Իսկ ինչպե՞ս ես դու։

Չէ՞ որ չեմ տեսել քեզ այնքա՛ն տարի,

Որքան տեսել եմ։

Եվ աչքերիս մեջ կա անլցելի մի դատարկություն,

Քանի որ չկաս

Դո՛ւ- Իմ վերջի՜նը՝ թյուրիմացաբար,

Եվ իմ միա՜կը՝ ճակատագըրով։

Իմ շրթունքներից

Կախված է հիմա մի ամբո՜ղջ աշխարհ՝

Մի գունդուկծի՛կ,

Բառերի մի պա՜րս,

Որ իր բզզոցով գլխապտույտ է հարուցում իմ մեջ։

Եթե երբեւէ բառերն այդ պիտի իմ բերնից թռչեն՝

Թող թռչեն սիրո՜վ,

Մի՛միայն սիրով

Եվ մի ճախրանքով աստվածաշնչյան,

Որի մեջ կա գոլ անապատային,

Ավազների սողք ու մտապատրանք։

Մի՞թե քո հեռվից՝

Քո անտառների խոնավ օդի մեջ,

Անվերջ չես լսում խոսքերս չասված։

Իսկ թե լսում ես խոսքերըս չասված՝

Չե՞ս զգում արդյոք մի գլխապտույտ,

Որ, թվում է ինձ, պիտի որ զգան

Սրբորեն հղի դեռահաս կանայք,

Որոնցից մեկին,

Մի՛միայն մեկին

Կարողանայի՜ մտովին ասել.

“Դո՛ւ- իմ վերջի՜նը՝ թյուրիմացաբար,

Եվ իմ միա՜կը՝ ճակատագըրով”։

Քիչ ենք օգտըվել մենք բարությունից։

Եվ դրանից չէ՞, որ հետզհետե

Բարի եմ դառնում,

Եվ այնքա՜ն բարի,

Որ խղճում եմ ես... մենակությանն էլ։

Նա էլ է տանջվել ու հոգնել։

Մեղք է։

Եկ ամեն մեկըս բացենք մեր փեղկը,

Որ նա դուրս թռչի իր փակ վանդակից,

Եվ կամ հանդիպենք գեթ այնտեղ... այնտեղ,

Ուր հանդիպում են այգն ու գիշերը։

Իսկ հանդիպո՞ւմ են նրանք երբեւէ,

- Ես ի՜նչ իմանամ գուցե գիտես դո՞ւ,

Դո՛ւ- իմ վերջի՜նը՝ թյուրիմացաբար,

Եվ իմ միա՜կը ճակատագըրով։

Ու ձյուն է գալիս,

Ինչ-որ ջե՜րմ մի ձյուն.

Հյուսիսն է հղում հարավին ողջույն։

Եվ ձյան մեջ ինչ-որ բուրմունք կա գարնան,

Հեռավո՜ր մի բան,

Մի հիշողությո՛ւն,

Որի բարությամբ հոգեբուժական

Չեն մեռնում, ճիշտ է, բայց եւ չեն ապրում,

Ինչպես չի մեռնում, բայց եւ չի ապրում

Սե՛րըս- վերջի՜նըս թյուրիմացաբար,

Բայց եւ միա՜կըս՝ ճակատագըրով։

Արի՛ ինքներըս մեզնից բարձրանանք՝

Թույլ տանք արարքներ ինքնաժխտումի.

Փոխադարձաբար իրար նեղացնենք

Ու վիրավորենք փոխադարձաբար,

Որ... կարոտն ինքը հաշտվի իրեն հետ,

Ու տառապանքը ինքն իրեն ների,

Ես էլ հավատամ, որ դու չես եղել

Ո՛չ իմ միակը՝ ճակատագըրո՜վ,

Ո՛չ իմ վերջինը՝ թյուրիմացաբա՜ր...

(«Նույն Հասցեով» շարքից)

ՆՈՐ ԾԱՆՈԹՈՒԹՅՈՒՆ

Ծանոթանա՞նք:

Շա՜տ լավ:

Բայց ես անո՛ւն չունեմ:

Թե ուզում ես, խնդրեմ, «Հոմո Սապիենս» կոչիր

Եվ ազգանվան տեղ էլ ասա «Հարավ»:

Ես աչքերս եմ փակում:

Ես հոգնած եմ, այո՛:

Տիկնիկն էլ է հոգնում, երբ ետևից բեմի

Ինչ-որ թելեր նրան ստիպում են ապրել:

Այդ ապրե՞լ է կոչվում: Ի՞նչ իմանամ:

Ծառերը մայթերին բազմակետ են դնում.

Ունեն ինչ-որ գաղտնիք, որ ես չեմ ընդունում:

Չէ՛, ես սխալվեցի.

Գաղտնիքն ընդունում եմ,

Չեմ ընդունում արգելքն այն անտեղի,

Որ միշտ բազմակետ է բազմացընում...

Եվ փրփուրը բերնիս ես կարող եմ վիճել,

Որ բերան է տրված ո՛չ ուտելու,

Այլ խոսելո՜ւ համար:

Եվ ավելին.

Շուրթերո՜վ են խորհում, ո՛չ թե գանգուղեղով:

Ծանոթացա՞նք:

Դեռ ո՞չ:

Շարունակե՞մ:

Սովա՜ծ են ոտներըս.

Թող հո՛ղ կոխեն մի քիչ:

Եվ աչքերս են սոված.

Չի կշտացնում լույսը...

Անմահության համար տաղանդ պետք չէ բնավ.

Հարկավոր է լինել գոնե մամոնտ կամ խոտ,

Որ իր տիպն է թողել քարածըխի շերտում...

Եվ չի պոկվում ինձնից մի անսահման կարոտ,

Ու զզվել եմ արդեն պարզությունից գծի:

Թե կեռ-կորությունը շռայլություն է մեծ,

Չկարոտե՞մ գոնե այն կետ-գծին,

Որ նեղ նպատա՛կ չէ,

Այլ երազա՜նք այրող...

Ծանոթացա՞նք արդյոք:

Բեթհովենի՛ց հարցրու,

Մի՛ մոռացիր, սակայն, որ նա խուլ է մի քիչ

Եվ կարող է հարցըդ չհասկանալ:

Իսկ ես ավելացնեմ,- քեզ օգնելու հույսով,-

Որ ինձ փոքրիշատե ճանաչելու համար

Հարկավոր է զրկվել... նախապաշարմունքից:

Որ և հեշտ չէ նույնքան,

Որքան որ ապրելը...

Ո՛չ մի գաղտնիք չունեմ իմ կնոջից անգամ,

Իսկ թե ստիպված եմ, այսուհանդերձ, ստել`

Մեղավորը ե՛ս չեմ,

Իսկ թե ո՞վ է` քե՜զ ինչ:

Ինչո՞վ պիտի օգնես,

Ի՞նչ կփոխես:

Անկեղծության համար թե խաչեին,

Քրիստոսը վաղո՜ւց չէր ունենա պաշտող:

Ա՜խ, այդ պաշտամունքը, որ ձևեր է փոխում,

Ինչպես մոր մեջ սաղմը,

Բայց ծնվելիս ծնվում մի՛շտ մանուկի նման`

Ուղեղը դեռ անբան և աչքերը դեռ գոց...

Ծանոթացա՞նք արդյոք:

Դու` չգիտեմ,

Իսկ քեզ ճանաչեցի ես իսկապես:

Քո փոխարեն աչքերդ ասում են լուռ,

Որ ինձ համարում ես ծանըր հիվանդ,

Եվ զառանցանք` խոսքըս:

Բայց հավատա՜.

Խոսքս զառանցանք չէ,

Ոչ էլ հիվանդ եմ ես:

Ես պարզապես վաղուց համոզված եմ,

Որ դուր գալու ծանոթ առևտըրում

Հարկավոր է լինել չմանրվող դրամ

Եվ չծախսել իրեն կոպեկ-կոպեկ...

Ծանոթացա՞նք արդյոք:

Անշո՛ւշտ, ծանոթացա՜նք:

Բաժանվելուց առաջ թույլ տուր ասեմ գոնե,

Որ քեզ նմանները, իմ սիրելի՛,

Գուցե կարողանան ինձ ամե՜ն ինչ անել,

Բայց չեն կարող խլել լավատեսի

Իմ ժպիտը, այո՛, իմ ժպի՜տը,

Նամանավանդ եթե չմոռանանք,

Որ ժպիտի ինչ-որ մի տեսակն է նաև

Անմահ քմծիծաղը...

Մնաս բարև՜:

30.IX.1961թ.

Երևան

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ԳԱՐՆԱՆ ՀՐԱՀՐՄԱՄԲ

Երեկ` դեռ խոնարհ,

Երեկ` դեռ հլու,

Իմ սիրտը այսօր

Խաղա՜ղ - անարյո՜ւն ապըստամբության դրոշ է պարզել

Իշխանության դեմ ա՛յն բռնակալի,

Որ կոչվում է Խելք

Ու կոչվում Գլուխ:

Արյուն չի՜ թափվի.

Զորքեր մի՛ բերեք:

Արյուն չի՜ թափվի:

Բայց արյան եռքից

Երակ-զարկերակ

Խփում են արագ.

Ապըստամբության թմբուկ են զարկում:

Արյուն չի՜ թափվի:

Դրա փոխարեն`

Արյուն է թափում ծաղկած նռնենին,

Արյուն են հագել կին ու աղջիկներ,

Արյուն է հոսում երկնակամարով`

Արյուն արևի՜.

Որ լերդանալիս դառնում է վառ ամպ:

Եվ ի՞նչ է ուզում սիրտըս ապըստամբ:

Թե չեք հասկանում`

Դուրս եկեք փողո՛ց,

Դուրս եկեք փողո՜ց,

Ուր, տեսե՛ք, մարդիկ

Լքել են հիմա իրենց տաք մորթին

Ու հագել մի բան,

Որ հին մի բառով - անշուշտ` անհաջող-

Մետաքս է կոչվում,

Իսկ նոր մի բառով - նույնքա՛ն անհաջող`

Նեյլոն ու կապրոն:

Անցնում են, տեսե՜ք, կեցվածքներ պես-պես,

Ձևեր բյուրբազում,

Բոլորը` մսից - տա՜ք ու մարդկայի՛ն,

Կրծքների ներքո ո՛չ թե պաղ մարմար,

Այլ մսի կտոր,

Որ կոչվում է սի՜րտ,

Եվ ամե՜ն սրտում`

Խաղա՜ղ - անարյո՜ւն խռովություն է...

Կանանց աչքերում,

Տեսե՜ք,

Փլվել է ինքը երկինքը

Ու ծիծաղում է...

Շքահանդես է սարքել արբունքը-

Պատանիների շուրթերի վրա`

Բեղերի շարքով,

Կորություններով նորատիների,

Որ դեռ չեն զգում սուրբ կոչումն իրենց...

Մայիսյան արփին,

Տեսե՜ք,

Բազմահարկ շենքերի վրա

Իր նկարչության դասերն է տալիս,

Մի նկարչությո՛ւն,

Որ ձանձրացել է իրապաշտներից...

Քամին ձևեր է քանդում ու կերտում,

Ասես թե Լուվրի կամ Էրմիտաժի

Հազարէջանոց ալբոմ է թերթում,

Թերթածը կարգին չհասկանալով`

Երեխայի՛ պես...

Ես երեխա չե՜մ.

Լա՛վ եմ հասկանում:

Լա՛վ եմ հասկանում,

Եվ այդ պատճառով սիրտըս ուզում է

Ապըստամբության դրոշը ներկել

Արևի՛ հրում,

Ժպիտների՛ մեջ,

Երանգների՛ մեջ ցոլուն աչքերի,

Կանանց հանդերձի գույներո՛վ զառ-վառ,

Դեռատիների շիկնանքո՛վ խոսուն...

Սիրտըս պարզել է

Ի՜նքս էլ չգիտեմ, թե ինչի՞ դրոշ...

02.III.1959թ.

Մոսկվա

ԱՆՋԱՏՈՒՄ

Լռություն է: Խորունկ: Խորհրդավոր:

Ամե՜ն ինչ է լռել: Եվ լռել է այնպես,

Ինչպես բառարանում բառն է լռում:

Եվ գիշերը չունի տասներկու ժամ,

Այլ կրկնակի: Խոտի թարմ բուրմունք է գալիս

Այս ասֆալտի՞ց արդյոք,

Թե՞ այս տըրամվայից,

Որ ձգվել է հիմա լուռ փողոցում`

Ինչ-որ հեքիաթական թրթուռի պես:

Ուրեմն անջատված է հոսանքն էլեկտրական:

«Անջատվա՜ծ է»:

Այս բառն ինձ դարձըրել է կշեռք

Եվ ուզում է իր ճիշտ քաշն իմանալ: Սակայն

Իմ խեղճ թվացույցին այդքան թվեր չկա՜ն...

Ո՞ւր ես: Ի՞նչ ես անում: Անջատվա՜ծ ենք:

Մագնիսական դա՛շտ կա: Անջատվա՞ծ ենք:

Խնձորն էլ են քամում - հյութը հանում միջից:

Այդպես էլ մենք ահա... անջատվա՜ծ ենք...

Ֆուտբոլասեր չեմ ես: Բայց աչքերիս դիմաց

Ինչ-որ մի գնդակ է անվերջ կաղում-խաղում:

Խենթանում են այսպե՞ս: Գնդակն ի՞նչ գործ ունի

Ի՛նձ հետ, լռությա՛ն հետ և մեր անջատմա՛ն հետ...

Եվ այս սեր կոչվածը գուցե սեր չէ բնավ,

Այլ շչակի ձայն է, կայարանի աղմուկ,

Եվ կանացի ձեռք է` ճյուղի նման ջարդված...

Տեսնես թե աշխարհում կա՞ գեթ մի կենտ լեզու,

Որ չունենա իր մեջ այս «անջատվել» բայը:

Թե կա` ես փոխում եմ ազգությո՜ւնըս...

Կա՞: Պատասխան չկա: Լռություն է:

Ճիշտ է, որ պատասխան իրոք չկա,

Բայց և լռությո՛ւն չէ: Համատարած ճի՜չ է:

Համատարած կա՜նչ է: Համատարած գոռո՜ց:

Քառահատոր հսկա բառարանը հիմա

Մե՛կ բառով է լցված` «անջատվել»-ով:

Եվ մե՛կ միտք է հիմա մեջըս գոռում-գոչում,

-Աշխարհում կա՞ արդյոք գոնե մի կե՛նտ լեզու,

Որ չունենա իր մեջ այս «անջատվել» բայը:

Թե կա` ես փոխում եմ ազգությո՜ւնըս...

30.IX.1961թ.

Երևան

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՔՄԾԻԾԱՂ

Ամենից դժվար բանը սիրելն է:

Իսկ ոտներիցըս բարի բա՞ն - չկա՜:

Իրենց շարժումով, որ քայլ է կոչվում,

Նրանք ուզում են հենց ա՛յն կրճատել,

Ինչի անունը տարածություն է,

Հեռավորությո՜ւն,

Որ և մեր միջև

Ձգվել է իբրև մի մե՜ծ քմծիծաղ:

Խավարի համար պատասխանատուն

Իմ մտքերը չեն,

Այլ իմ աչքերը,

Որ քեզ են ուզում կենդանացընել:

Եվ բույնն աստղերի ոչ թե երկինքն է,

Այլ խոտն ու թուփը,

Եվ իմ քայլերով

Խրտնեցնում եմ ես նիրհած աստղերին.

-Իմ չարությունը արդարացի է:

Կա գիշերային ինչ-որ մի թռչուն,

Որ քրքիջով է միշտ արդարացնում

Իր գոյությունը և մթան կյանքը:

Ես, ի՜նչ է, չկամ թռչունի չա՞փ էլ:

Ու տուն եմ գալիս՝

Իմ բույնն եմ դառնում,

Որ արդարացնեմ իմ գոյությունը:

Խրտնած աստղերը նորից թառում են խոտին ու թփին,

Քաղաքավարի «շնորհակա՜լ եմ» ասում ոտքերիս,

Բարի՛ ոտքերիս,

Որ ուզում էին սրտանց կրճատել

Ա՛յն,

Ինչ կոչվում է հեռավորություն,

Եվ ինչ մեր միջև ձգվում է իբրև մի մե՜ծ քմծիծաղ:

Բայց թռչունի չափ ես չկա՛մ իրոք.

Ես թևե՛ր չունեմ,

Եվ անկարող եմ նաև քրքըջալ

(Քրքիջի համար ո՜ւժ է հարկավոր):

Եվ իմ քրքիջը հազիվ դառնում է… նո՛ւյնպես քմծիծաղ…

18.X.1961

Երևան

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՔՈ ԽԱԿ ՍԵՐԸ ԵՎ ԻՄ ՀԱՍՈՒՆ ՏԱՆՋԱՆՔԸ…

Քո խակ սերը և իմ հասուն տանջանքը

Հանդիպեցին որպես երկու ուղևոր՝

Կյանքի ինչ-որ սակավամարդ կածանում

Եվ, ճարահատ, պիտի քայլեն միասին

Քո խակ սերը և իմ հասուն տանջանքը:

Ու երբ, հոգնած, մենք պառկում ենք, որ ննջենք,

Մինչև անգամ երբ պառկում ենք կողք-կողքի,

Ինչպես հայոց հեքիաթներում` մեր միջև

Լուռ դրվում է հեքիաթական թրի պես

Քո խակ սերը և իմ հասուն տանջանքը…

20.III.1959թ.

Մոսկվա

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՄԻՋԱԿԵՏԻ ԿԱՐԻՔ

Ես` հաբեշի ու նեգրի պես սևամորթըս,

Ինձ ժպտացող ատամներիդ փղոսկըրի

Լուսեղ փայլից ճերմակել եմ կարծես հիմա…

Ես` բառերի խոշորածախ վաճառորդըս,

Սնանկացած եմ ինձ զգում քո խոսքերից,

Որ մանրամաղ անձրևի պես սողոսկելիս

Չե՜ն հարցընում թույլտըվություն,

Տեղ չե՜ն խնդրում իրենց համար:

Իսկ խոսում ես… հազա՜ր ու մի դատարկ բանից.

Թե չես սիրում ձմեռ ու թութ,

Թե պաշտում ես լեռ ու ամառ,

Թե դժգոհ ես քո նոր շորի նեղ գրպանից,

Թե կինոյում մեկն ինձ շատ է նման եղել,

Թե ինչ լավ է, որ չեմ պահում կյանքում բեղեր,

Թե… վերստին ետ ես դառնում շոր ու կարին

Կամ երազում, որ «չորսերըդ» դառնան «հնգեր»

Եվ… չես զգում, որ - հրաշքո՜վ – տասը տարին

Մե՛կ վայրկյանում ուսերիցըս վայր է ընկել:

Ու չե՜մ զգում…

Շարունակում ես բլբլալ,

Ծիծաղում ես դատարկ բանից,

Դատարկ բանից պատրաստ ես լալ.

Հարց ես տալիս,

Զարմանալի հստա՜կ հարցեր

Եվ մեջընդմեջ… պաչպչում ես,

Պաչպչում ես այնպես, կարծես

Քո հապշտապ բլբլոցն ես կետադըրում…

Քո հապշտապ բլբլոցն ես կետադըրում դու մերթ ընդ մերթ,

Եվ չգիտես, որ անհամբեր միջակետի եմ սպասում`

Երկարատև՜ - շարունակվո՜ղ մի համբույրի:

Եվ չգիտես,

Որովհետև թեպետ արդեն տասը տարին

Մեկ վայրկյանում ուսերիցըս վայր է ընկել՝

Դարձել եմ քեզ հասակակից ու դասընկեր,

Սակայն ունեմ տարիքային մի թուլություն.

Համբույրի և պաչի միջև

Դեռ դնում եմ տարբերություն…

13.VII.1958թ.

Մոսկվա

23.XII.1959թ.

Թիֆլիս

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՄԻ՛, ՄԻ՛…

Մի՛ չարանա վրաս:

Եվ իմ մեղքը ի՞նչ է:

Սովա՞ծ թե կուշտ եմ ես՝

Կարևո՜ր չէ բնավ:

Խաշ մեջտեղում չկա՛,

Բայց սխտորի հոտը

Նվաճել է հիմա և աննվաճ օ՜դը:

Ես փորձում եմ գոնե քիթըս բռնել:

Եվ իմ մեղքը դա՞ է:

Մի՛ չարանա վրաս:

Մի՛ տանջիր ինձ հարցով:

Լոկ ա՛յն գիտեմ հիմա,

Որ լոտոսի համար չարժե՜ սարքել ճահիճ

Եվ ծով չորացընել` ակվարիումի համար…

Մեծ տուրք կվճարեմ ես լռության դիմաց,

Միայն թե, խնդրո՜ւմ եմ,

Մի՛ տանջիր ինձ հարցով:

Եվ մի՛ հուսադըրիր:

Ես չե՜մ հուսահատվել:

Իմ տարիքում, ճի՛շտ է, էլ չեն առնում հասակ,

Բայց մարդն էլ է ընձուղտ,

Եվ իմ վիզը հիմա

Երկարում է - ձգվում

Ու բարձրանում

Այս բազմահարկ բոլոր շենքերից վեր,

Որ պաղ հորիզոնից մի բերան մով պոկի

Ու որոճա՜ դանդաղ:

Ինձ մի՛ հուսադըրիր:

Մի՛ նկատիր նաև:

Ես այլևըս չկա՜մ,

Ինչպես չկա երկինք

(Լուրթը խաբկանք է լոկ).

Ինչպես չկա և ջո՜ւր

(Կա «երկու հաշ, մեկ օ» ).

Ինչպես չկա և սե՜ր

(Դու ապրում ես հեռվում):

Թող չլինի և ա՜չք:

Մի՛ նկատիր դու ինձ…

Եվ մի՛ փնտրիր իզուր:

Ես կլինեմ ու կամ:

Չէ՞ որ հետք են թողնում մինչև անգամ պորտով:

Ես սողալու համար հարմարություն չունեմ,

Չունեմ նաև թևեր,

Բայց ունեմ ձեռք մի զույգ,

Որոնցով ես հիմա իմ աչքերն եմ փակում.

Քեզ՝ չեմ ուզում տեսնել,

Իսկ դու ինձ մի՛ փնտրիր…

04.XII.1961թ.

Երևան

(«Նույն հասցեով» շարքից)

ՉԿԱՍ ՈՒ ՉԵՍ ԼԻՆԵԼՈՒ

Դու չկա՛ս, չկա՛ս…

Եվ առավոտը

Այնպես աղոտ է,

Ասես ցավոտ է:

…ու չե՜ս լինելու:

Եվ հորիզոնն է փակվում իմ առջև:

Նրան փակում է ո՛չ ամպի ճոթը,

Այլ քո զգեստի ամպեղեն փո՜թը:

Դու չկա՛ս, չկա՜ս…

Եվ օդ է դարձել

Այս համատարած անտեր կարոտը:

…ու չե՞ս լինելու:

Ու թվում է, թե լուցկի մոտեցնեմ՝

Պիտի բռընկի ինքը վառ օդը:

Դու չկա՛ս, չկա՜ս…

Ինչո՞ւ եմ սակայն քեզ զգում այնպե՛ս,

Այնպե՜ս եմ զգում, ինչպես երևի

Ոտից նոր զրկվածն զգում է ոտը,

Որ նո՛ւյնպես չկա

Ու չի՜ լինելու…

30.III.1959թ.

Մոսկվա

(«Նույն հասցեով» շարքից)